MijnID

ERROR: EduDivers not found

lesgeven

ERROR: EduDivers not found

onderwijsbeleid

ERROR: EduDivers not found
volg ons op twitter
volg ons op twitter

nieuws

analyse lentekriebels laat gebreken zien

17 maart 2018 - Uit een analyse van EduDivers van het populaire lessenpakket voor de basisschool “Kriebel in je buik” blijkt dat het pakket heteronormatief is en homoseksualiteit benoemt als “anders” en “moeilijk”. In een specifieke les over homoseksualiteit moeten kinderen tendentieuze vragen beantwoorden. Leerkrachten krijgen slecht advies over hoe een discussie te voeren en ze krijgen geen advies hoe ze om kunnen gaan met bevooroordeelde vragen of opmerkingen.

kriebels en lentekriebels

Volgende week start de jaarlijkse week van de lentekriebels. De week dient om seksuele vorming in basisscholen te stimuleren en dat gebeurt vooral met het digitale lessenpakket “Kriebels in je buik”. Om Leidse scholen te ondersteunen, nam EduDivers het pakket onder de loep om adequaat te kunnen adviseren over het onderdeel seksuele diversiteit. Het bleek echter dat het pakket geheel niet voldoet op dit punt, sterker: het bevestigt sterk de norm van heteroseksualiteit en benoemt homoseksualiteit als “anders” en “moeilijk”. Dit terwijl het thema van de lentekriebelsweek dit jaar “Anders?!” is.
Peter Dankmeijer van EduDivers zegt: “de week van de lentekriebels wordt gepresenteerd als een campagne voor romantische heteroseksuele verliefdheid. Het campagnemateriaal bestaat uit hartjes en afbeeldingen van kleine jongens en meisjes die volwassen verliefdheid imiteren. Er is wel een poging gedaan om seksuele diversiteit - lees homoseksualiteit - een beetje mee te nemen, maar je moet er echt goed naar zoeken.”

homoseksualiteit is heel moeilijk!

Hoewel er in de seksuele vorming al jaren gepleit wordt voor het niet geven van losse lessen maar het invoeren van een doorlopende leerlijn, en de producent Rutgers dat ook doet voor heteroseksualiteit, is er geen opbouw in de aandacht voor seksuele diversiteit. Er is één les voor de bovenbouw. Hoewel deze les beweert zowel homoseksualiteit als biseksualiteit en transgender te behandelen, komt alleen homoseksualiteit aan de orde. Interseksualiteit is helemaal buiten beeld.
Maar zelfs de aandacht voor homoseksualiteit schiet zwaar tekort. Een doel van de les is “om je gevoelens van verliefdheid te ontdekken”, maar de les begint er al mee dat “dit best lastig is”. Dat heteroseksuele verliefdheid lastig is, blijkt uit de heteroseksuele beeldvorming helemaal niet. Maar het is wel “extra lastig” als het om homoseksuele of lesbische verliefdheid gaat. Het begin van deze specifieke les gaat dan ook niet over verliefdheid, maar over homoschelden. Er is geen enkele uitleg voor kinderen of leerkrachten over hoe om te gaan met homoschelden dat door de leerlingen – althans volgens eigen zeggen – niet denigrerend bedoeld is. Zelfs de simpele suggestie om te vragen of het een compliment kan zijn, ontbreekt.

interviewspel

De kern van de les is vervolgens het knippen en vouwen van een uitklapbare waaier, waarop vragen staan die kinderen elkaar en aan hun ouders kunnen stellen. Ook deze vragen gaan niet over hoe homoseksuele verliefdheid is, ze gaan over hoe anderen over homo’s denken. Veel vragen benadrukken weer hoe “anders” en “moeilijk” homoseksuele en lesbische relaties zijn. Zo vraagt de waaier “hoe zou het voelen om uitgescholden te worden voor homo?” en “denk je dat het makkelijk is om naar je ouders ervoor uit te komen dat je homo/lesbisch bent?”. Andere vragen zijn regelrecht tendentieus, zoals: “Mogen mensen zelf bepalen of ze vertellen dat ze verliefd zijn op iemand van hetzelfde geslacht?”, en “Kunnen mensen hun gevoelens veranderen als ze verliefd worden op iemand van hun eigen geslacht?”
Bij deze oefening krijgen leerkrachten geen advies over hoe om te gaan met de op deze manier uitgelokte bevooroordeelde en negatieve reacties.
Peter Dankmeijer over het spel: “Ik houd mijn hart vast voor de kinderen die dit spel durven te spelen met bevooroordeelde ouders. Ik begrijp dat de makers van dit spel de bedoeling hebben om een discussie los te maken, maar het gebeurt zeer onbeholpen. Het bevragen van zulke vooroordelen in oncontroleerbare situaties kan zeer negatieve gevolgen hebben. Er is zelfs geen suggestie dat het hier gaat om vooroordelen, alsof het neutrale vragen zijn.”

alle meningen gelijk aan de orde

Er is al genoemd dat leerkrachten geen advies krijgen over hoe ze de specifieke werkvormen kunnen hanteren. Het pakket bevat slechts een halve pagina pedagogisch advies aan leerkrachten. Dit advies is zo mogelijk nog onzinniger dan de les zelf. Het begint weer met de negatieve toonzetting dat “in sommige culturen homoseksualiteit niet is toegestaan, of zondig is”. Het pedagogische advies is “dat je het er niet mee eens hoeft te zijn, maar dat je wel respect op moet brengen”. De leerkracht krijgt in de les opdracht om te concluderen dat iedereen anders is en “dat we deze verschillen respecteren”, maar uit niets blijkt dat respect méér is dan niet schelden of onbehoorlijk gedrag in de klas.
Rutgers weet zich blijkbaar geen raad met het houdingsaspect. Hoe kan een leerkracht om gaan met de losgemaakte vooroordelen en negatieve reacties? “Laat alle standpunten evenveel aan bod komen, en stuur bij als het mis gaat.”
“Hoe een leerkracht kan bijsturen als alle negatieve reacties eerst zonder meer worden geëtaleerd, is mij een raadsel”, reageert Peter Dankmeijer. “Eigenlijk wordt geadviseerd om eerst een ontsporing van de les voor te koken, en als het dan ook gebeurt, moet je het maar corrigeren , zonder dat een advies wordt gegeven hoe. In de ontstane situatie is waarschijnlijk alleen nog disciplinair ingrijpen mogelijk, en we weten dat straf alleen maar leidt tot herhaling, maar dan in het geniep. Ik vind het pedagogisch onverantwoord.“
“Gelukkig heb ik genoeg ervaring in het basisonderwijs om te weten dat de meeste leerkrachten deze adviezen niet letterlijk zullen opvolgen. Ze zullen waarschijnlijk proberen met een mix van prikkelende vragen en het benadrukken van empathie proberen te bewerkstelligen dat de kinderen zich meer tolerant opstellen. Maar vaak doen ze dat met een stevige dosis rolbevestigende opmerkingen en goedbedoelde adviezen om toch vooral aardig te blijven voor mensen die anders zijn. Dat dit stereotyperend is en negatief uitpakt, hebben ze nog niet door. Leerkrachten hebben dan ook steun nodig bij het beter begrijpen van de normen die aan het werk zijn en hoe om te gaan met negatieve reacties.

alternatief

Dankmeijer: “Voor het thema seksuele diversiteit kan ik “Kriebels in je buik” niet aanbevelen, sterker, ik zou deze les afraden vanwege de waarschijnlijke negatieve effecten. De hele context van de van de week van de lentekriebels helpt ook niet. Voor de Leidse scholen heeft EduDivers een serie aanvullingen op “Kriebels” gemaakt met lessen voor onderbouw, middenbouw en bovenbouw. We hebben er ook lessen over biseksualiteit, transgender en interseksualiteit aan toegevoegd. De les over interseksualiteit lijkt een unicum te zijn, een internetsearch naar goede voorbeelden leverde niets op; mogelijk is dit de eerste basisschool les over dit thema.