nieuws

homorelaties uit zicht houden om anderen niet te kwetsen: moderne homofobie

2 juni 2018 - Kinderen uit groep 8 van de Anninksschool in Hengelo stelden voor om in hun eindmusical een homostel op te nemen. Leuk! Maar de directeur besloot dat dit een kind van Jehova’s Getuigen zou kwetsen en besloot de homorollen te schrappen. Volgens EduDivers is dit een klassiek voorbeeld van “moderne homofobie”.

zelfcensuur

Directeur Ben de Vlugt hoorde over de homorollen en was bang dat dit problemen zou kunnen opleveren. In Tubantia zegt hij: “Ik weet hoe mensen van dit geloof hierover denken. Je mag wel homo zijn, maar je mag het niet praktiseren. Ik achtte dus de kans zeer groot dat het bewuste meisje niet meer mee zou mogen doen met de musical, als we dit er in zouden laten. En mijn uitgangspunt is dat álle kinderen bij dit afscheid van school moeten zijn. Daarom heb ik besloten dat we de musical spelen volgens het oorspronkelijke script, met een man/vrouw stel.” Hij nam niet de moeite om de ouders hierover te raadplegen. ”Dat heeft toch geen zin”.
De directeur beweert niet homofoob te zijn. Toch past zijn gedrag perfect in de definitie van wat wetenschappers “moderne homofobie” noemen. In tegenstelling tot “traditionele homofobie” waarbij mensen openlijk zeggen tegen homoseksualiteit te zijn, zullen “moderne homofoben” altijd beweren niets tegen homo’s te hebben, maar “rekening te houden met de gevoelens van anderen”, door zonder woorden sociale afstand van seksuele diversiteit te nemen of door homoseksuelen sociale steun te onthouden als ze gediscrimineerd worden. In dit geval gaat de directeur nog net een stapje verder door een groep te marginaliseren, zelfs zonder te controleren of de betreffende religieuze ouders of hun kind er moeite mee zouden hebben, of zonder na te denken over de bredere symbolische (homo’s mag je schrappen maar religieuzen niet) en praktische (zijn er bezwaren van lesbische ouders, hoe voelen de kinderen van hen zich nu?) consequenties van zo’n besluit.

iedereen mag zijn zoals hij is, behalve als het religieuze mensen kan kwetsen

Natuurlijk moest de directeur nog de kinderen meekrijgen. Het zou traditioneel homofoob overkomen als hij de homorollen zonder meer zou verbieden. “Ik heb ze uitgelegd dat ik ontzettend trots ben dat ze uit zichzelf die homorollen er in hebben gebracht. Dat is waar wij als school voor staan: ‘Iedereen doet mee, iedereen mag zijn zoals hij is’. Maar ik heb ze ook uitgelegd dat er in Nederland mensen zijn, die daar anders over denken en dat ik ook die mening wil respecteren. Ik wil niemand uitsluiten van dit eindfeest en dat gebeurt wel als we die rollen zo op het toneel brengen. Daar hadden de kinderen wel begrip voor. Ze zijn het er echt niet allemaal mee eens, dat hoeft ook niet. Maar ze begrepen de overweging wel.”
Maar een trotse moeder vertelt dat haar drie kinderen op 1 juni in roze shirts naar school gegaan zijn. “Ze kwamen er zelf mee. Op deze manier willen ze laten zien dat ze opkomen voor homo’s. Ze snappen het besluit van de directeur niet.”

verdeelde meningen

Uit de samenleving kwamen verdeelde reacties op de beslissing. Op de site van Tubantia stemden tot 2 juni 6750 mensen op drie meningen: terechte beslissing, alle kinderen moeten kunnen meedoen (12%), schandelijk, zo geef je het idee dat homoseksualiteit afkeurenswaardig is (61%), en “het is een onmogelijke beslissing” (27%). Blijkbaar vinden meer mensen dit ‘lastig’. De als progressief belend staande theoloog Rikko Voorberg noemde het “een soort Salomonsoordeel”. Hij meent dat als de directeur de homorelaties toegestaan had, hij daarmee een signaal zou hebben gegeven dat een geloofsovertuiging waarin homorelaties niet mogen, “niet zou mogen bestaan”. Voorberg vergeet hierbij even dat de wereldwijde Jehovah’s Getuigen kerk al enige tijd geleden een georganiseerde educatieve campagne is gestart om hun kinderen aan te zetten om kinderen van lesbische en homoparen slecht en zondig te noemen. Dit lijkt dat in Hengelo niet aan de orde te zijn geweest omdat de directeur de discriminatie al op voorhand organiseerde. Maar in dit licht komt de bewering van Voorberg wel erg merkwaardig over. Zouden homoparen ooit op het idee komen om hun kinderen aan te zetten religieuze kinderen in de klas te veroordelen vanwege hun geloof? Zouden lesbische ouders potentieel bezwaar kunnen hebben tegen een musical met een Jehovah’s Getuige in een rol? Zou een directeur in zo’n geval ‘”rekening houden” met de “gevoelens” van lesbische ouders? Als zulke dingen zouden voorvallen, zou er mogelijk sprake zijn van een Salomonsoordeel. Maar daarvan is geen sprake. De lesbische en homogezinnen hebben zowel hun praktijk van tolerantie als de wet aan hun zijde. Ook religieuze gezinnen moeten leren omgaan met diversiteit. Het is klip en klaar.

hoe om te gaan met moderne homofobie

Homopredikant Wielie Elhorst wikt en weegt ook op Facebook. Hij neigt ertoe “de last bij de ouders te leggen” (lees: niet de school moet religieuze kinderen of hun ouders beschermen, maar de religieuze ouders moeten beslissen wat ze doen als de school iets doet waar ze het niet mee eens zijn). Maar toch vindt hij het lastig. Misschien is een “dialoog” beter. Hij lijkt erg bevreesd om een negatief oordeel uit te spreken in dit geval.

Hier zien we de perfide werking van moderne homofobie. “Moderne homofoben” hebben vaak helemaal niet door dat zij homofoob zijn. Aan de oppervlakte zijn ze dat ook niet, en vele moderne homofoben willen ook echt niet homofoob zijn. Onder de oppervlakte speelt echter dat ze wel heteronormatief zijn. Dat wil zeggen dat ze eigenlijk vinden dat homoseksualiteit een zielige afwijking is en dat het beter zou zijn hetero te zijn, of op zijn minst te doen alsof je dat bent, dan wordt tenminste niemand overstuur. Zeker managers met de beperkte bestuursovertuiging dat “iedereen tevreden moet worden behouden” in plaats van een kwalitatief goede visie op diversiteit, gelijkheid en emancipatie, vallen makkelijk ten prooi aan moderne homofobie.

Het is wel te begrijpen dat vooral activisten in orthodoxe contexten ervoor pleiten een “dialoog” aan te gaan met mensen die grote moeite hebben met diversiteit. In een “dialoog” heb je een gelijkwaardige uitwisseling van meningen en ervaringen. De “dialoog” is bij uitstek een instrument om openheid en vertrouwen te creëren in situaties waarin mensen vast zitten in starre houdingen en ideeën. Een veroordeling of aanval dringt zulke mensen alleen maar in de verdediging en neigt hen tot het nog meer terugtrekken in hun niet-zo-constructieve-en-niet-zo-menslievende houding. Door dialoog open je het gesprek en biedt je veiligheid voor een volgende stap richting tolerantie. In het Hengelose geval zou een dialoog misschien zinvol zijn geweest met de Jehovah’s Getuigen, als we directeur ten minste geloven dat er ondanks dat zijn school zo tolerant is, er voor zijn gevoel geen gesprek mogelijk zou zijn. Dan kunnen activisten hem misschien helpen die “dialoog” aan te gaan. Maar wel om openheid te creëren en niet om halfbakken compromissen te sluiten rond tolerantie.

Maar daar gaat dit incident helemaal niet over. Het gaat – voor zover we kunnen inschatten – over een progressieve directeur van een tolerante school, die in principe openstaat voor seksuele diversiteit. Een traditionele “dialoog” met deze directeur is kansloos. Hij heeft een ondoordachte “modern homofobe” managementbeslissing genomen, maar heeft dat zelf nog helemaal niet door. Hij vreest wellicht gezichtsverlies en principiële conflicten als hij op zijn besluit terugkomt. Zijn eigen professionele imago en het imago van de school staan op het spel; dat geeft weinig ruimte voor een eerlijke dialoog. Wat er nu nodig is, is een stevig gesprek waarin activisten de directeur aan zijn verantwoordelijkheid als schoolleider herinneren, en hem inzicht bieden wat “the right thing to do” is. Dat doe je natuurlijk niet op een aanvallende of afbrekende manier. Maar wel met de eerlijkheid dat er hier iets gruwelijk mis is gegaan. Waarschijnlijk binnenskamers om het professionele imago van de directeur te redden.

COC Twente twittert dat ze in gesprek gaat met de school. “(de) school is in basis bereid mee te werken aan positieve vervolgacties – geen structurele homonegativiteit”. We zijn benieuwd hoe de school het gecreëerde beeld van een schijntolerante school gaat herstellen. Idealiter zou dit een excuus zijn voor de overhaast genomen beslissing, een statement dat echt iedereen welkom is op deze school en een overleg met de Jehovah’s Getuigen wat dit in de praktijk betekent. Het zou zoiets kunnen zijn als: “Ook kinderen van lesbische ouders en homorelaties in musicals zijn op deze school niet raar of aanstootgevend”. En natuurlijk hopen we dat COC Twente het gesprek niet (alleen) laat uitlopen op de “positieve vervolgactie” dat de school incidentele voorlichting door het COC krijgt en dat het daarbij blijft.

Peter Dankmeijer