nieuws

sociale veiligheid ontstaat in de eerste weken van het jaar

30 augustus 2018 - Uit onderzoek van Ton Mooij van het ITS (Radboud Universiteit) blijkt dat de eerste 6 weken van het jaar essentieel zijn voor de sociale veiligheid op school. Als je daarna nog iets daaraan probeert te doen en de situatie is nog niet goed, dan wordt het buitengewoon moeilijk om een onveilige situatie te corrigeren.

Mooij en collega’s deden onderzoek naar hoe scholen experimenteerden met diverse aanpakken om sociale veiligheid te bevorderen. Uit de onderzoeken bleek dat het eigenlijk allemaal niet veel uitmaakte, op twee dingen na:

  1. Je moet het doen in de eerste 6 weken van het jaar, daarna is het te laat.
  2. In de basis gaat het over afspraken maken over omgangsvormen, wat is in het Engels “ground rules” noemen.

Het lijkt niet uit te maken welke regels precies worden afgesproken, als ze maar worden afgesproken en dat de leerlingen ermee kunnen leven. Het alleen uitleggen en opleggen van regels lijkt niet genoeg. Er moet een committment van leerlingen gecreëerd worden.
Er zijn diverse programma’s op de markt om (op onderdelen) hier iets aan te doen. Aan elke methode lijken echter bezwaren te kleven. Sommige komen te laat in het jaar aan de orde, anderen kosten te veel lessen, weer anderen zijn te ingewikkeld voor leraren om mee om te gaan en het komt ook vaak voor dat methoden niet echt betrokkenheid van leerlingen creëren. EduDivers onderzocht alle methoden en bewerkte ze tot een waarschijnlijk effectief maar beter hanteerbaar programma: de sleutelweken. In deze nieuwsbrief meer over wat dit inhoudt en wat je als school kunt doen.

afspraken

Zoals Ton Mooij al vond in zijn onderzoek, gaat het vooral om het maken van afspraken. Het lijkt niet veel uit te maken welke afspraken dat precies zijn, als ze maar gemaakt worden met betrokkenheid en instemming van leerlingen. In de Sleutelweken-methode wordt aanbevolen in de eerste week van het schooljaar minimaal een les te besteden aan het ontwikkelen van groepsegels of “ground rules”. Frits Prior die voorheen bij het APS werkte vatte de vier meest voorkomende regels samen als:

  1. Respect: We accepteren elkaar zoals je bent (we hebben respect voor anderen)
  2. Grens: We gaan niet over de streep
  3. Geweldloos: We handelen zonder geweld
  4. Aanspreekbaar: We zijn aanspreekbaar

groepsvorming

In een nieuwe groep ontstaat in de eerste paar weken een groepscultuur, die daarna nog moeilijk bij te stellen is. Als dit groepsproces verkeert loopt, ontstaat een pikorde waarin het recht van de sterkste geldt, en pesten en uitsluiting onderdeel worden van de manier waarop de pikorde wordt gehandhaafd. Maar scholen kunnen dit proces zo begeleiden en in goede banen leiden, dat de groepscultuur een prosociaal karakter krijgt en bovendien een onderdeel wordt van de educatie over succesvol sociaal gedrag en non-discriminatie. Dat vereist wel dat de leraren begrijpen wat er gebeurt en adequaat begeleiden. De Sleutelweken-methode voorziet daarin middels een workshop voor docenten en een reeks oefeningen voor in de klas.

bestrijding pesten

Het hebben van een goede regels en een groepscultuur helpt om pesten te voorkomen, maar zal het nog niet uitsluiten. EduDivers bekeek welke andere elementen succesvol blijken in de aantoonbare effectieve anti-pestprogramma’s. Dat was niet makkelijk want de meeste van die programma’s zijn beschermd met copyright en geven niet teveel prijs over hun inhoud, als je het niet aanschaft (vaak voor vele duizenden euro’s). Toch kan EduDivers nu de centrale elementen wel aangeven en scholen gratis tips geven voor wat ze kunnen doen. EduDivers ontwikkelde een les die docenten aan het eind van de eerste zes schoolweken kunnen geven over pesten. Pestmechanismen worden uitgelegd en er wordt besproken hoe dit in de eigen klas speelt. Er worden afspraken gemaakt om dit te voorkomen of te corrigeren. Op deze les en op de eerder gemaakte afspraken kan het hele jaar terug worden gevallen.

Belangstelling voor de Sleutelweken-methode? Neem even contact op via info@edudivers.nl.